Góð ráð
Fréttir.
Skráðu þig á póstlistann:
|
Tengsl á milli þunglyndis og unninna matvæla
Af mbl.is, Tækni & vísindi 2.11.2009
Breskir vísindamenn halda því fram að þeir sem borða mikið af unnum matvælum auki líkurnar á því að greinast með þunglyndi. Líkurnar séu hins vegar mun minni hjá þeim sem borði mikið af grænmeti, ávöxtum og fiskmeti.
Fram kemur á fréttavef breska ríkisútvarpsins að vísindamenn við University College í London hafi borið saman upplýsingar um mataræði 3500 miðaldra einstaklinga, sem séu allir opinberir starfsmenn, við tíðni þunglyndis fimm árum síðar.
Vísindamennirnir skiptu þátttakendunum í tvo hópa miðað við mataræði þeirra. Í fyrri hópum voru þeir sem borðuðu aðallega óhreinsað fæði, s.s. ávexti, grænmeti og fisk. Í seinni hópnum voru þeir sem borðuðu aðallega unnin matvæli, t.d. eftirrétti með mikið af sætuefnum, djúpsteiktan mat, unna kjötvöru og mjög feitar mjólkurvörur.
Þættir eins og kyn, aldur, menntun, hreyfing viðkomandi, reykingar og sjúkdómar voru teknir með í reikninginn. Vísindamennirnir komust að því að mataræðið hefði mikið um það að segja hvort viðkomandi myndi glíma við þunglyndi í framtíðinni.
Líkurnar á því að þeir sem borðuðu mikið af ávöxtum, fiski og grænmeti myndu glíma við þunglyndi mældust vera 26% minni heldur en hjá þeim sem borðuðu minnst af slíku fæði.
Til samanburðar má nefna að þeir sem borðuðu mikið af unnum matvælum voru 58% líklegri að greinast með þunglyndi heldur en þeir sem borðuðu mjög lítið af slíku fæði.
Lesa meira á mbl.is
Fróðleikur um efnainnihald matvæla.
ÍSGEM gagnagrunnurinn geymir upplýsingar um efnainnihald matvæla á íslenskum markaði. Grunnurinn sjálfur er nú birtur í fyrsta sinn á Netinu en áður hafa verðið gefnar út næringarefnatöflur sem prentaðar handbækur og sem pdf skjöl á Netinu.
Í næringarefnatöflunum eru upplýsingar um næringargildi algengra matvæla. Gefin eru gildi fyrir orku, orkuefni, og nokkur vítamín og steinefni. Gögnin eru úr íslenka gagnagrunninum um efnainnihald matvæla (ÍSGEM) en Matís sér um rekstur hans í samstarfi við Manneldisráð Íslands (Lýðheilsustöð).
Næringarefnatöflunum er skipt upp eftir fæðuflokkum. Innan hvers flokks er fæðutegundum raðað í stafrófsröð. Hægt er að velja fæðuflokk með því að smella á einhvern af flipunum hér að neðan. Ef þú ert ekki viss um hvaða fæðuflokk þú eigir að velja, er hægt að leita í listanum yfir allar fæðutegundir. Þar er fæðutegundum raðað í stafrófsröð og sýnt í hvaða töflum eigi að leita. Smelltu á örina til að fara á vef ÍSGEM. 
Kaffi gott í baráttunni við Alzheimer!
Af vef Mbl.is Tækni & vísindi 6.7.2009
Með því að drekka fimm kaffibolla á dag er jafnvel hægt að draga úr minnistapi sem fylgir Alzheimer sjúkdómnum. Þetta er niðurstaða bandarískra vísindamanna sem rannsökuðu mýs og áhrif koffíns á þær.
Segja vísindamennirnir, sem gerðu rannsóknina við Flórída háskóla, að koffín dragi úr framleiðslu próteins sem er ein helsta orsök Alzheimer, samkvæmt frétt sem birt er á vef BBC...Lesa meira.
Óhófleg kóladrykkja dregur úr vöðvastyrk.
Óhófleg neysla kóladrykkja getur valdið allt frá vægum slappleika til verulegrar lömunar í vöðvum. Þetta kemur fram í skýrslu sem birt er í fagtímaritinu International Journal of Clinical Practice.
Að sögn læknanna sem að skýrslunni standa er þetta tilkomið vegna þess að kóladrykkja getur valdið því að magn kalíums í blóði falli hættulega mikið.
Skýrslan inniheldur m.a. sögu ástralsks strútsbónda sem endaði á gjörgæsludeild vegna lömunar í lungnavöðvum eftir að hafa drukkið 4-10 lítra af kóladrykkjum á dag. Strútsbóndanum heilsast nú vel, en honum var ráðlagt að minnka kóladrykkjuna verulega.
Annað dæmi í skýrslunni sagði frá óléttri konu sem drukkið hafði allt að þrjá lítra af kóladrykkjum dag hvern sl. sex ár. Hún kvartaði yfir þreytu, lystarleysi og reglulegum uppköstum. Rannsókn leiddi í ljós óreglulegan hjartslátt sem líklega mátti rekja til lágs magns kalíums í blóði. Henni batnaði líka er hún dró úr kólaneyslunni.
Rannsakendurnir telja, að sögn fréttavefs BBC, að þessi dæmi séu ekki einstök og að fjöldi fólks geti átt við vandamál að stríða tengd of mikilli kóladrykkju.
Dr Clifford Packer við Louis Stokes Cleveland VA læknamiðstöðina í Ohio telur að svo sé. „Við höfum fulla ástæðu til að telja að þetta sé ekki svo sjaldgæft. Með ágengum markaðssetningum, risastærðum gosdrykkja, aukins kaffínþols og kaffínfíknar þá tel ég mjög lítinn vafa leika á að tugir milljóna manna í hinum iðnvædda heimi drekki a.m.k. 2-3 lítra af kóladrykkjum á dag,“ hefur BBC eftir Packer.
„Þessu fylgir að magn kalíums í blóði hjá þeim sem neyta kóladrykkja í miklu magni fellur og í sumum tilfellum verður það hættulega lítið.“
Framleiðendur kóladrykkja fullyrða hins að varan sé hættulaus sé hennar neytt í hófi.
Eitraður Kræklingur.
15.-21. júní 2009
MATVÆLASTOFNUN LOKAR EYJAFIRÐI TIL SKELFISKSUPPSKERU
Lömunareitrun PSP hefur greinst í kræklingi úr Eyjafirði. Í sýnum sem nýlega voru tekin til þörungaeitursgreiningar reyndist magn PSP vera rétt undir viðmiðunarmörkum en magn Alexandrium þörunga sem valda eitruninni yfir hættumörkum. Matvælastofnun varar því við sterklega við neyslu og tínslu á kræklingi og öðrum skelfiski úr Eyjafirði.
Þörungaeitursgreining sem framkvæmd var þann 9.6 sýndi magn PSP rétt undir viðmiðunarmörkum eða 72µg/kg en mörkin eru 80µg/kg. Á sama tíma greindust þörungar af tegundinni Alexandrium en þeir valda PSP eitrun. Skv. talningu var fjöldinn 620 frumur/lítra en hættumörk eru 500 frumur/lítra. Sýni var tekið 14.6 og var þá fjöldi Alexandrium tegunda kominn í 1000 frumur/lítra.
Áhrif PSP-eitrunar ("Paralytic Shellfish Poisoning") á spendýr eru í því fólgin að eitrið truflar natríumbúskap taugafruma, sem leiðir af sér truflun á taugaboðum
Lesa meira á vef MATVÆLASTOFNUNAR.
Rabarbari
Er planta af súruætt sem vex í nánast hverjum garði á Íslandi. Rauðleitur leggur plöntunar er helst nýttur, m.a. í grauta, sultur, saft, víngerð og bakstur. Rabarbari er talinn hafa góð áhrif á meltingu, einnig lækna bólgur. Jurtin getur verið súr á bragðið einkum þegar líður á vaxtatímann, það stafar af oxalsýru, sem dregur úr nýtingu kalks í fæðunni. Af þeirri ástæðu er algengt að nota mjólk, rjóma eða osta með rabarbararéttum til að bæta upp tap á kalki. Mikil neysla á súrum rabarbara er talin geta valdið kemmdum á glerungi tanna og jafnvel haft áhrif á nýrnastarfsemi. Á ensku nefnist hann Rhubarb.
Engifer.
Nefndur Ginger á ensku, hefur verið ómissandi við matargerð í Asíu og Austurlöndum í margar aldir. Á vesturlöndum er ekki sama hefð fyrir notkun engifers en fer vaxandi. Aðeins er rót jurtarinnar notuð, oftast fersk, en einnig þurrkuð og möluð í duft, það hefur ólíkt bragð og hentar best í bakstur. Einnig fæst rótin í ýmsum súrsuðum og sykurhjúpuðum útfærslum. Ung engiferrót hefur þunnt hýði er meyr og bragðmild, óþarfi er að afhýða hana. Þroskuð engiferrót hefur þykkari húð og er seigari, hún er talin betri. Engifersafa má t.d. útbúa með því að pressa rótina í hvítlaukspressu. Velja skal rót með slétta húð því sé hýðið hrukkótt þá er hún farin að þorna og gæðin að dvína. Engiferrót á vel við flesta rétti t.d. er hún tilvalin með fiski. Engifer-te er oft drukkið við kvefi, þá er sjóðandi vatni hellt yfir gróft rifna rótina og látið standa í nokkrar mínútur. Engiferrót geymist í u.þ.b. 2 vikur í kæli en 5-6 mánuði í frysti.
Kúrbítur.
Einnig nefndur dvergbítur, súkkíni, zucchini, courgette, squash. Ættingi graskersins. Talinn eiga uppruna í Ítalíu en hafa borist með innflytjendum til Ameríku þar sem hann er algengur í matseld og einkum þar er hann ræktaður í mörgum gerðum og litum. Oftast flokkaður sem sumarkúrbítur eða vetrarkúrbítur.
Sumarkúrbítar eru týndir áður en þeir eru fullþroskaðir, hafa mjúkt hýði og algengastir grænir, ljós grænir og gulir, líkir agúrku að lögun. Bestir ekki stærri en 12-15 cm. Bragðmildir en verða að mauki séu þeir eldaðir of lengi. Algengt að djúpsteikja blóm kúrbítsins í soppu. Möguleikar í matreiðslu nánast ótæmandi. Geymsluþol er ekki mikið u.þ.b. 3 daga í kæli en þola illa frost.
Vetrarkúrbítar eru týndir full þroskaðir hafa því hart hýði sem er óætt, oftast afhýddir að lokinni suðu. Þeirra þekktastur er graskerið, pumkin annars eru þeir til í mörgum afbrigðum. Oft notaðir í mauk og súpur því þeir maukast auðveldlega. Geymsluþol allt að hálfum mánuði í svala. Frystir geymast þeir allt að einu ári.
Fáar hitaeiningar, engin fita og ekkert kólesteról er í kúrbítum.
Vanilla.
Fræbelgur af brönugrastegund sem hefur fengið ákveðna meðhöndlun til að ná fram þessu einstaka bragði. Vanilla frá Madagaskar er algengust og þykir einna best. Vanilla er m.a. notuð í bakstur, eftirrétti, drykki og sælgæti. Vannillu er hægt að fá í ýmsu formi. Vanillustengur og baunir eru bragðmesta og eru því frekar dýrar. Vanilluolía er yfirleitt svo sterk að ekki þarf nema örfáa dropa af henni. Vanilluduft gufar síður upp við hitun og er því hentugt í bakstur. Vanillustengur notaðar í drykki og súpur má þurrka að lokinni notkun og nota aftur, bragðið endist ágætlega. Vanillusykur gefur milt vanillubragð, hann má gera með því að kljúfa vanillustöng (eða nokkrar notaðar) og láta standa með ca. 300 gr. af sykri í lokuðu íláti í 1-2 vikur. Vanilla geymist mjög vel við stofuhita.
Offita álíka hættuleg og reykingar
Tækni & vísindi mbl.is 18.3.2009
Það að vera akfeitur er álíka hættulegt fyrir heilsuna og að reykja. Þeir sem þjást af offitu til langs tíma stytta lífslíkur sínar um áratug, samkvæmt uppgötvun sérfræðinga við Oxford háskóla í Bretlandi. Jafnvel þeir sem eru ekki mikið yfir kjörþyngd eiga á hættu að lifa þremur árum skemur en þeir myndu gera ef þeir væru í kjörþyngd. Niðurstaða sérfræðinganna er birt í nýjasta hefti Lancet.
Niðurstaða vísindamannanna byggir á rannsókn á heilsufari tæplega milljón manns víðsvegar um heiminn. Lesa meira hér.
Tahini
Er gert úr Sesamfræjum sem eru maukuð og nefnast þá ýmist Sesam-mauk, paste eða smjör. Tahini eins og Sesamfræin er stútfullt af næringu og einsataklega kalkríkt. Tahini er notað í Hummus, sem flestir þekkja en það er hægt að nota það í margskonar matreiðslu t.d. í stað kókosmjólkur í sósur og ídýfur. Tahini er selt í glerkrukkum og vill sesamolían setjast ofan á maukið við geymslu, það má hræra saman við maukið að nýju.
Risotto
Ein algengasta aðferðin á Ítalíu við eldun á hrísgrjónum. Oftast notuð sem sérstakur réttur á undan aðalrétti, þó eru til margvíslegar útgáfur sem innihalda m.a. grænmeti, fisk, kjöti og osta, sem eru bornar fram með ólíkustu réttum. Uppskriftirnar eru ólíkar eftir héruðum og jafnvel fjölskyldum en grunnaðferðin er nánast alltaf sú sama. Stutt sterkjurík hrísgrjón, af tegundunum: arborio eða carnaroli því þau gefa réttu kremuðu áferðina, drekka í sig vökva og gefa frá sér sterkju. Grjónin eru ristuð í olíu eða smjöri til að fá fituhúð á þau, hvítvíni bætt á pönnuna og soðið þar til grjónin hafa drukkið það í sig, þá er heitu soði bætt á grjónin í smáum skömmtum og hrært stöðugt í uns grjónin fá mjúka og kremaða áferð.
Arborio rice  ...........  Carnaroli rice
Geymsluþol í frysti
Geymsluþol matvöru fer mikið eftir frágangi, góður undirbúningur fyrir frystingu getur lengt geymslutíma margfallt. Oftast fer geymsluþolið eftir fituinnihaldi matarinns, meiri fita þýðir minna geymsluþol.
Reiknað er með -18° frosti í frystikistum.
Feitt kjöt...............................3 - 6 mánuði
Magurt kjöt...........................6 - 10 mán.
Hakkað kjöt, feitt...................2 - 3 mán.
Hakkað kjöt, magurt..............4 - 6 mán.
Slátur...................................6 - 8 mán.
Rúllupylsa.............................2 - 3 mán.
Tilbúni kjötréttir....................1 - 3 mán.
Magur fiskur.........................3 - 6 mán.
Feitur fiskur..........................1 - 2 mán.
Skelfiskur.............................2 - 3 mán
Reyktur fiskur.......................1- 2 mán.
Flest grænmeti ....................10 - 12 mán.
Flest ber..............................10 - 12 mán.
Rjómaís...............................3 - 6 mán.
Brauð og kökur.....................4 - 6 mán.
Smurt brauð ........................1/2 - 1 mán.
Tækni & vísindi | mbl.is | 9.3.2009
Táningar klárari af fiskáti!
15 ára strákar í Svíþjóð sem borðuðu fisk einu sinni í viku voru þremur árum seinna sex prósentum klárari en aðrir á sama aldri. Ef þeir borðuðu fisk tvisvar í viku voru þeir allt að 12 prósentum klárari en aðrir. Við rannsóknina, sem tæplega 4.000 strákar tóku þátt í, var tekið tillit til efnahags, búsetu, menntunar foreldra, heilsu, hreyfingar og þyngdar.
Kjell Torén, prófessor í Gautaborg, stýrði rannsókninni sem er samvinna vísindamanna við Centre for Brain Repair and Rehabilitation og Háskólans í Gautaborg. Niðurstöðurnar eru í dag birtar í Acta Paediatrica sem er alþjóðlegt vísindarit.
Áður hefur verið leitt í ljós að fiskur hefur jákvæð áhrif á taugakerfið í bæði börnum og fullorðnum. Áhrifanna gætir þegar á fósturstigi borði mamman fisk.
Fjarlægja fitu af súpum og sósum.
Gott getur verið að fleyta fitu af vökva eins og súpu og sósu
með því að setja klaka í grisju eða klút og renna yfir yfirborðið.
Fitan sest í kalda grisjuna, málið dautt!
Mataræði hefur áhrif á námsárangur.
,,Feed Me Better". Herferð sjónvarpskokksins Jamie Oliver fyrir bættu mataræð virðist vera að bera árangur. Í Greenwich í Bretlandi hefur fjöldi skóla tekið upp til reynslu, matseðil sem meistarakokkurinn Jamie Oliver setti saman. Veikindaforföllum nemenda hefur fækkað og árangur aukist m.a. í eðlisfræði og ensku. Þetta kemur fram í mjög jakvæðri skýrslu háskólans í Essex, sem hefur haft eftirlit með tilrauninni.
Smelltu á örina til að lesa greinina.
Skötulykt
hvernig má losna við hana úr húsinu?
Eitt ráð
er að setja ylmsterkt krydd eins og kanill á eldavélarhelluna og leyfa því brenna á meðan og eftir að eldun lýkur.
Annað ráð
er að væta viskasstykki í ediki og leggja yfir pottin meðan soðið er .
Margir skella hangikjötinu á eldavélina þegar þeir hafa soðið skötuna til að fá hangikjötslykt.
Sumir svíða grenikvist.
Ekki skemmir að kveikja á kertum.
Að skera ost.
Oft er betra að skera ost ef ostaskerinn er geymdur í kæli með ostinum,
þá er sama hitastig á hnífi og osti þannig að skurðurinn gengur betur.
Fitublettir í fatnaði.
Fjarlægið fitubletti úr fötum með því að hella Coke eða Pepsi,
(áríðandi: með gosinu í)
á blettinn og látið bíða í u.þ.b. 5 mín.
þá er flíkin sett í þvottavél.
Annað ráð:
Setja nokkra dropa af góðum þvottalegi á blettinn,
nudda örlítið, skola með vel volgu vatni og setja í þvottavél.
Reykingarlykt
í húsnæði má minnka með 50/50 blöndu af vatni og
ediki í
t.d. glasi sem látið er standa á miðstöðvarofni.
Parkett með blettum.
Parkett sem virkar blettótt er oft hægt að hressa við
með því að strjúka það með 50/50 blöndu af vatni og ediki
Krómhúð.
sem ryð hefur fallið á er oft gott
að nudda með kók og álpappír.
Þunguðum konum ráðlagt að draga úr kaffidrykkju.
Breska matvælastofnunin (FSA) ráðleggur verðandi mæðrum að draga úr allri neyslu koffeins. Stofnunin leggur til að þær drekki ekki meira en samsvarar tveimur kaffibollum eða fjórum bollum af tei á dag.
Stofnunin ráðleggur nú þunguðum konum að innbyrða ekki meira en sem nemur 200 mg af koffeini á dag. Þetta er þriðjungslækkun frá því sem var, en áður hafði stofnunin miðað við 300 mg.
Fram kemur á fréttavef breska ríkisútvarpsins að þetta sé gert í kjölfar niðurstaðna vísindamanna við háskólana í Leicester og Leeds. Þeir komust að því að það væru tengsl á milli koffeindrykkju og fæðingarþyngdar barna, þ.e. barna sem eru mjög létt við fæðingu.
Rannsóknin verður birt í læknaritinu British Medical Journa í þessari viku.
Börn sem eru mjög létt við fæðingu eru líklegri en önnur börn að glíma við ýmis heilsufarsvandamál, s.s. hjartasjúkdóma og sykursýki, síðar meir.
Fram kemur á fréttavef BBC að þetta þýði að barnshafandi konur eigi í mesta lagi að drekka tvo venjulega kaffibolla á dag.
Séð á mbl.is 3.11.2008
Örin er tengill
á niðurstöður
rannsóknarinnar á vef British Medical Journal.
 Neytendahorn Dr. Gunna í Fréttablaðinu 15/10
Transfitusýrur hafa verið talsvert í umræðunni að undanförnu. Lýðheilsustöð hefur tekið saman nokkur áhersluatriði. Sjá hér. 12/9
Á fræðsluvef Matís er auðvelt að breyta Celsíus í Farenheit og öfugt. 4/9
Við kraftgöngu eyðir þú álíka mörgum hitaeiningum og við hlaup? Sjá nánari upplýsingar hér:  27/8
Fróðleikur á vef Ísfugls, holl lesning 27/8
Það getur verið mjög fróðlegt að renna yfir OKUR! OKUR!OKUR! síðuna hjá
Dr. Gunna, þar er margir að tjá sig. 27/8
Góðar ráðleggingar um eldun fisks hjá Fjörfiski 25/8
|
|
